In België bieden de lokale bewoners vluchtelingen een onderdak aan
VoxeuropIn Brussel zetten grassroots-solidariteit zich in om vluchtelingen onderdak te bieden en hen te helpen met papierwerk. De resultaten zijn bemoedigend, maar dergelijke initiatieven kunnen de structurele problemen waarmee vluchtelingen en asielzoekers worden geconfronteerd niet oplossen.
“De moeilijke omstandigheden die ik ervoer toen ik dakloos was en op zoek [naar huisvesting] ben nu verleden tijd“, zegt Rose. “Ik heb een geweldige familie gevonden.” Deze Burundiaanse vluchtelinge, die in België arriveerde in 2024, is overweldigd door emoties terwijl ze terugdenkt aan de steun die ze kreeg van de Brusselse familie van Yvon, Nathalie, en hun jonge dochter Charlie*.
Rose verblijft in een prachtig huis in een rustige wijk van Brussel dankzij de vereniging SINGA Belgium, die Brusselse bewoners helpt om tijdelijk “nieuwkomers” te huisvesten – een term die de organisatie verkiest boven “migranten” of “vluchtelingen”. Via haar neefje kwam Rose bij SINGA terecht nadat ze ongeslaagd was in haar zoektocht naar een woning. In augustus 2024 trok ze in bij Yvon en Nathalie, en woont nog steeds bij hen. Ooit een praktiserend verpleegster, volgt Rose nu een opleiding buiten Brussel tot verpleegassistent. Op de lange termijn hoopt ze in België te wonen met haar twee zoons, die nog in Burundi verblijven.
Meer :In Bologna kruist de geschiedenis van de transbeweging met de opvang van migranten
SINGA Belgium biedt sinds 2016 sociale activiteiten en ondersteuning voor nieuwkomers. In 2019 lanceerde het haar solidariteitsco-living project. Sindsdien heeft het 235 nieuwkomers gehuisvest in dergelijke woongroepen, uit een totaal van 900 personen – wat 25% van de gevallen oplost.
Yvon en Nathalie namen Rose op via SINGA na “langvuldige overweging”, wat zij beschrijven als “heel natuurlijk voor ons”. Voor Yvon blijft deze periode van overweging, waarbij gast en gastheer betrokken zijn, essentieel om verwachtingen en grenzen vast te stellen. Het helpt ook om vooroordelen te overwinnen. “Ik denk dat, over het algemeen, de samenleving moet geloven in de goedheid van mensen”, zegt hij.
“Het lijkt misschien een beetje naïef, maar ik geloof dat als je jezelf vertelt dat [de persoon] die bij je komt wonen waarschijnlijk geen problemen zal veroorzaken, je al op de goede voet begint.” Geloven in wederzijds respect tussen gastheren en gasten is ook een manier om vluchtelingen hun autonomie te laten herwinnen.
Je kunt je op elk moment uitschrijven *
Voxeurop in je mailbox
In een ander gewoon huis in de Belgische hoofdstad wonen Metty, Milinthia, en Naomi, drie jonge Burundiaanse vrouwen. Tussen 20 en 35 jaar oud, wonen ze al enkele maanden in dit huis, dat beschikbaar werd gesteld door de eigenaar via een sociale verhuurorganisatie (lokaal bekend als een AIS). Ze vonden het via de vereniging Convivial, die vluchtelingen en andere nieuwkomers ondersteunt door hen te helpen met papierwerk en hen tijdelijke huisvesting te bieden.
Voor een periode van 12 tot 18 maanden hebben de drie vrouwen nu een plek om te verblijven en de ondersteuning die ze nodig hebben om administratieve procedures te regelen en te zoeken naar toekomstige huisvesting en werk. “Het is niet alleen een dak boven ons hoofd”, glimlacht Milinthia. “Het is een plek om te ontspannen. [...] Het is vredig. Het is geweldig.” Ze zegt dat ze gestrest is door bureaucratie en de zoektocht naar onderdak, en heeft alleen maar goede woorden over haar tijdelijke thuis. Ze studeert nu informatie en communicatie, en droomt ervan journalist te worden.
Metty heeft ondertussen recentelijk asielstatus gekregen. Ze gebruikt de rust van haar huisgenootschap om haar batterijen op te laden. Het vinden van onderdak, herinnert ze zich, “was heel ingewikkeld, ik was echt op het einde van mijn latijn”. Ze mist de Franse woorden om haar eerdere beproevingen te beschrijven, dus vertaalt Milinthia, die naast haar zit: “Elke keer dat ik bid, betuig ik [de Convivial-vereniging] in mijn gebeden.” Metty volgt zowel Franse lessen als beroepsopleiding, en hoopt uiteindelijk als schoonmaakster te werken.
De opvangcrisis in Brussel
Al jaren worden mensen die internationale bescherming zoeken in België geconfronteerd met een chronisch gebrek aan beschikbare middelen. De “opvangcrisis” heeft veel asielzoekers buiten het huisvestingssysteem gelaten, gedwongen op straat te leven onder soms ondraaglijke omstandigheden. In Brussel herinneren velen zich vooral de vluchtelingenkampen van winter 2023.
Fedasil, het Belgische agentschap dat verantwoordelijk is voor de verwerking van asielzoekers, bood op 1 november 2025 34.900 plaatsen aan. De bezettingsgraad was 93%, wat betekent dat 32.334 mensen door het agentschap werden gehuisvest, voornamelijk (87%) in collectieve accommodaties. Begin november stonden er 1.782 mensen op de wachtlijst.
Sinds 2013 biedt Fedasil ook onderdak aan kwetsbare vluchtelingen. Tot nu toe zijn 5.275 vluchtelingen verwelkomd in België via dit project.
In 2024 vroegen 39.615 mensen in België internationale bescherming aan (+11,6% vergeleken met 2023). Onder hen waren 6.469 herhaalde aanvragen. Zoals door Artsen zonder Grenzen (MSF) begin 2025 werd gerapporteerd, beïnvloedde het gebrek aan capaciteit vooral mannen: “Het aantal mannen op de wachtlijst voor onderdak schommelde elke maand tussen 2.000 en 4.000. [...] Ontheemd van een officiële opvangplek, moesten velen slapen op straat of op andere precaire locaties, gemiddeld vier maanden lang.”
Meer :De migratiecrisis van 2015 na 10 jaar: oude mythes en nieuwe realiteiten
Lokale groepen delen meestal dezelfde observatie: enkele jaren nadat de opvangcrisis begon, biedt de overheid nog steeds niet genoeg plaatsen. Het probleem van asielzoekers heeft de aandacht van de media en wetgevers getrokken. De moeilijkheden waarmee mensen met officiële vluchtelingenstatus geconfronteerd worden, zijn minder bekend, maar vormen niet minder een probleem.
Rose zucht dat haar eigen zoektocht naar huisvesting “echt niet goed gaat”. Haar verblijf bij Nathalie en Yvon is tijdgebonden. “Ik bezoek plaatsen, maar ik krijg negatieve reacties. Ik moet echt een woning vinden voor mijn kinderen.” Ze gelooft niet dat het probleem specifiek is voor de Belgische hoofdstad.
Metty’s zoektocht naar onderdak verloopt niet veel beter. Bezichtigingen eindigen meestal in afwijzing wanneer verhuurders om loonstrookjes vragen, die ze momenteel niet heeft.
‘Het vereist een bepaald niveau van betrokkenheid, en het betekent obstakels overwinnen die we soms in ons eigen hoofd plaatsen over het openen van onze deuren en het verwelkomen van iemand in ons huis’ – Yvon
Initiatieven zoals SINGA Belgium en Convivial helpen om tekorten aan te vullen, maar kunnen de staat niet vervangen. Voor gastheren blijft helpen belastend: in Brussel kan het legaal hosten van iemand in je huis de berekening van kinderbijslag, werkloosheidsuitkeringen en pensioenen beïnvloeden, en zo je inkomen verminderen. Deze kwesties zijn weinig bekend, maar kunnen mensen weerhouden van de sprong.
Daarnaast is er het ongunstige economische klimaat voor grassroots-organisaties. SINGA Belgium, met haar kleine team dat afhankelijk is van particuliere liefdadigheid en overheidssteun, wacht momenteel op het vrijmaken van fondsen door het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, wat pas mogelijk is nadat een regering is gevormd. Op het moment van schrijven breekt het Brussels Gewest records voor de langste periode zonder een volledig functionerende regering, met meer dan 550 dagen op de klok.
| In andere delen van Europa |
| In Ierland heeft de toename van asielzoekers de opvangsystemen onder druk gezet. De effecten van de Covid-19-pandemie ondermijnen nog steeds het mechanisme voor het verdelen van aanvragen over opvangplaatsen in het hele land. Volgens gegevens van Ierlands International Protection Accommodation Services (IPAS) steeg het aantal gehuisveste personen van 7.224 eind 2021 tot 19.104 slechts een jaar later, en bereikte 32.656 in 2025. Het aantal aankomsten in Ierland is sinds 2024 afgenomen. |
| Sinds de economische crisis van 2008 bevindt Ierland zich in een huisvestingscrisis. Een gevolg hiervan is een explosie van dakloosheid, een fenomeen dat vooral migranten treft. |
| Naast deze moeilijkheden groeit de vijandigheid jegens migranten onder gewone Ieren. In oktober 2025 moesten vier kinderen en één volwassene gered worden uit een opvangcentrum na een vermoedelijke brandstichting. In november verschenen twee mannen voor de rechtbank van Portlaoise op beschuldiging van het bezit van explosieven. In een videoboodschap verklaarden ze dat ze van plan waren moskeeën, opvangcentra en hotels met migranten te treffen. |
| In Griekenland zijn kampen ondertussen de enige door de staat aangeboden opvang voor asielzoekers. De meeste bevinden zich op voormalige militaire bases in industriële of landelijke gebieden, ver van steden en met beperkt of geen openbaar vervoer. |
| Volgens de laatste officiële gegevens van het Griekse Ministerie van Migratie en Asiel, gepubliceerd op 22 oktober, woonden 22.427 asielzoekers in kampen beheerd door de Reception and Identification Service. De capaciteit van de kampen bedroeg medio 2025 in totaal 33.423 plaatsen. |
| Asielzoekers worden de kans ontnomen om in goede opvangcentra te verblijven, zegt de organisatie Refugee Support Aegean (RSA). In haar laatste geactualiseerde rapport, gepubliceerd samen met een andere groep, Pro Asyl, in december 2025, concludeert RSA: “Het huidige Griekse opvangmodel voldoet niet aan minimale wettelijke normen en faalt uiteindelijk in het bieden van bescherming en waardige leefomstandigheden aan mensen die in Griekenland aankomen en asiel zoeken.” |
| In theorie moeten degenen die in Griekse kampen verblijven binnen een maand na de beslissing over hun asielaanvraag vertrekken. In de praktijk blijven veel erkende vluchtelingen in de kampen wonen met stilzwijgende toestemming van de autoriteiten, om niet gedwongen te worden hun nachten op straat of in Griekse parken door te brengen. |
| Ook in Griekenland zijn er projecten om de hiaten te vullen. Een zo’n initiatief is het Helios+ programma, dat vluchtelingen en gezinnen 12 maanden huisvestingshulp, Griekse taalcursussen, loopbaanadvies en doorverwijzingen biedt. Helios+ is een project van het Ministerie van Migratie en Asiel. Het wordt ondersteund door de EU en uitgevoerd door de International Organisation for Migration in samenwerking met regionale autoriteiten. Echter, Helios+ “lijkt ontworpen op een schaal die ver onder de behoeften van de vluchtelingenpopulatie in Griekenland ligt”, merkt het rapport van RSA en Pro Asyl op. Het schema zal over de komende vier jaar huisvestingshulp bieden aan 4.323 vluchtelingen, ongeveer 1.000 per jaar. Daarnaast hebben 83.895 erkende vluchtelingen een speciaal verblijfsvergunning gekregen, geldig voor drie jaar. Ook zijn er 32.572 begunstigden van subsidiaire bescherming die een speciale verblijfsvergunning hebben gekregen, geldig voor één jaar. Maar in het jaar voorafgaand aan april 2025 werden meer dan 40.000 mensen erkend als vluchteling. |
Deze initiatieven, hoe beperkt ook, bevatten misschien toch een les: de geest van solidariteit is sterk.
Voor Yvon is de prioriteit vandaag om “gastvrijheid te demystificeren”: mensen die mogelijk geïnteresseerd zijn maar bang om de sprong te wagen te laten zien dat samenwonen met een vluchteling niet anders is dan samenwonen met een inheemse Belg. “Het vereist een bepaald niveau van betrokkenheid, en het betekent obstakels overwinnen die we soms in ons eigen hoofd plaatsen over het openen van onze deuren en het verwelkomen van iemand in ons huis.”
Gaat Rose zelf nieuwe aankomsten opvangen zodra ze zich heeft gevestigd bij haar zoons? Ze knikt. “Ik moet het doen.” zegt ze. “Ik heb gezien welke goede indruk het maakt. [...] Ik wil het doen.” Het zou haar manier zijn om de gastvrijheid die zij zelf ontving door te geven aan degenen die het nodig hebben.
*We hebben ervoor gekozen hun achternaam niet te vermelden om privacyredenen.